جهانی شدن یکی از نشانه های بلوغ تمدن مادی بشر معاصر است


گزارش کردن وزارت علوم و آموزش ایرنا از پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، هفتمین نشست از سلسله گفت وگوهای انتقادی علوم انسانی «اورگان خرد» با عنوان آینده جهانی شدن در حضورآر. حجت الاسلام رضا غلامی رئیس پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی و حسین سلیمی استاد دانشگاه علامه طباطبایی در این موسسه برگزار می شود.

به گفته حجت الاسلام غلامی مؤلفه اصلی پدیده جهانی شدن فرهنگ است یعنی خود فرهنگ است که جهانی شدن را ایجاد و نصب کرده است. فرهنگ غالب امروز فرهنگ غربی است که برای تحمیل خود به جهان جذابیت و نقشه های ذاتی دارد. همچنین جهانی شدن امری طبیعی و عملی و از نشانه های بلوغ تمدنی انسان معاصر است. اگرچه در حوزه معرفت شناسی تفاوت هایی وجود دارد، اما نمی توان جهانی شدن را بلوغ تمدن مادی دانست.

سلیمی در این دیدار همچنین در تعریف جهانی شدن گفت: این نگاه در عصر جدید وجود داشت که می توان مهندسی اجتماعی انجام داد. گویی جامعه ماشینی است که می توان ساخت و طراحی کرد. اما جامعه بشری قابل تنظیم نیست. هر جا که بشر خواسته است پدیده های اجتماعی را مهندسی کند، فاجعه به بار آورده است. بنابراین ماهیت پدیده های اجتماعی یک پروژه نیست.

این استاد دانشگاه گفت: بین نظریه پردازان جهانی شدن اتفاق نظر وجود دارد. اما اگر جهانی شدن را فشردگی فضای روابط اجتماعی بدانیم و اگر واقعاً روابط اجتماعی وابسته به جغرافیا نبود، امروز برخی برای ایجاد جامعه نیازی به جغرافیا نداشتند. بنابراین، اگر فشرده سازی روابط اجتماعی را جوهره جهانی شدن بدانیم، نمی توان آن را مشروع دانست.

یکی از مراحل رشد عقلانی تاریخ بشر، جهانی شدن است و نسل بشر به این تحول تاریخی رسیده است. اگر به اکثر کتاب های جهانی شدن نگاه کنید، می بینید که جهانی شدن با آمریکایی سازی و کوکاکولای فرهنگ اجتماعی متفاوت است. جهانی شدن ریشه کن کردن پدیده های اجتماعی است که می تواند به احیای پدیده های محلی منجر شود.

وی همچنین با طرح سوالی مبنی بر اینکه آیا جاذبه غربی موتور محرکه جهانی شدن است یا خیر، پاسخ داد: باید دانست آیا می توان پدیده ها را به شرقی و غربی تقسیم کرد؟ مثلا آیا فوتبال یک پدیده غربی است؟ آنچه اهمیت دارد این است که چه چیزی وارد فرآیند جهانی شدن می شود. مثلا تعزیه در جامعه ایران رو به مرگ بود اما در روند جهانی شدن به تعزیه آمدند و سنتی ترین هنرمندان تعزیه ایرانی را به دنیا بردند.

سلیمی گفت: گلوبال اسپیس یک سوپرمارکت راه اندازی کرده است و باید ببینیم چه کسانی بهترین محصولات را در آن عرضه می کنند. درست است که عده ای برنامه ریزی می کنند اما در نهایت مخاطب انتخاب می کند.

وی ادامه داد: کتابی به نام دوران جهانی کسانی هستند که بر کلمه جهانی شدن و شهرنشینی تاکید دارند و مدرنیزاسیون به معنای مدرنیزاسیون است. ما باید بین جهانی شدن و جهانی شدن تفاوت قائل شویم. در جهانی شدن تلاش برای جهانی شدن وجود دارد، اما نه همه آن. گسترش اسلام یکی از شاخص های جهانی شدن است، اما چرا گسترش ادیان دیگر نیست؟ چون استعداد جهانی شدن ندارد.

پدیده هایی در جهان در صورتی جذاب می شوند که قدرت جذب داشته باشند و مورد قبول انسان مدرن قرار گیرند. به همین دلیل است که وقتی پدیده جهانی به وجود می آید، می گویند اگر پوشیدن لباس محلی امکان پذیر نباشد، این پدیده کارساز نیست. به عنوان مثال، تویوتا می گوید ما به مصرف کنندگان وابسته هستیم، بنابراین ما می بینیم که عرب ها چگونه ماشین را دوست دارند و سپس آن را به این شکل می سازیم، به همین دلیل است که بزرگترین تولید کننده خودرو است.

جهانی شدن یکی از نشانه های بلوغ تمدن مادی بشر معاصر است

جهانی شدن شرایط را برای تغییرات اساسی ایجاد کرده است

سلیمی افزود: جهانی شدن شرایط را برای تحولات اساسی و دور شدن از مدرنیته ایجاد کرده است. امروز ما بین منافع ملی و منافع جهان سرمایه داری بحران داریم و دولت-ملت ها با این تضادها روبرو هستند. به همین دلیل جهانی شدن ما را به آن سوی دنیا می برد.

وی ادامه داد: در برخی محصولات جهانی شدن شرق و غرب ساخته نمی شود. آمریکایی ها به دلیل فقدان تمدن هویت خود را با سبک زندگی آمریکایی تعریف می کنند. به همین دلیل شرکت های آمریکایی سعی در ترویج این سبک زندگی دارند اما بخشی از غرب نیز با این وضعیت مشکل دارند. فضای جهانی ابزارهایی را به ما می دهد که بدون آنها نمی توانیم فرهنگ خود را ارائه کنیم. از سوی دیگر، می‌توانیم خوانشی بدیع از فضای جهانی داشته باشیم.

اگر نهاد فرهنگی مانند دین وارد فضای جهانی شدن شود، با خطرات و ابزارهای جدیدی مواجه خواهد شد و امکان ارتقای آن وجود خواهد داشت. در نهایت عقلانیت در شیعه ترویج می شود و امکان ارائه جهانی آن فراهم می شود.

این استاد دانشگاه با اشاره به انتقاداتی که به جهانی شدن وارد است، تصریح کرد: البته انتقادات زیادی به جهانی شدن وارد است؛ اما صرف در روند جهانی شدن به معنای عقب ماندن نیست، البته کشورها گاهی اوقات مشکل دارند، اما همیشه اینطور نیست.

حجت الاسلام رضا غلامی، رئیس پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، جهانی شدن را همگرایی کشورها و مردم جهان دانست و گفت: جهانی شدن نتیجه رشد سریع علم و فناوری در جهان است. البته شاید بشریت بتواند خارج از فضای مدرنیته به نوعی همگرایی جهانی دست یابد.

جهانی شدن یکی از نشانه های بلوغ تمدن مادی بشر معاصر است

وی خاطرنشان کرد: نظام سرمایه داری با نیاز به جهانی شدن سعی کرد از این روند و واقعیت طبیعی حداکثر استفاده را ببرد اما به نتیجه مطلوب نرسید. فرهنگ زمانی جذاب می شود که غالب شود. مؤلفه اصلی پدیده جهانی شدن فرهنگ به معنای عام آن است. خود فرهنگ جهانی شدن را ایجاد و نصب کرد. فرهنگ غالب امروز فرهنگ غربی است که برای تحمیل خود به جهان جذابیت و نقشه های ذاتی دارد. غربی ها نه تنها ارائه دهندگان فرهنگ خود در فضای باز بودند، بلکه برنامه ریزی های گسترده ای برای تحمیل فرهنگ خود به دیگران داشتند که به اهداف نظام سرمایه داری برمی گردد.

غلامی افزود: این برنامه ریزی مورد تایید خود غربی ها بود و غربی ها این برنامه ریزی را از طریق رسانه، هنر، صنایع فرهنگی و هنری، اقتصاد، صنعت، فناوری و… انجام دادند. امروزه وقتی ماشین ظرفشویی می خرید فرهنگ آن را با خود می آورید.

وی گفت: در دهه های اخیر سهم بسزایی در تسهیل تحمیل آن داشته است. یک جنبه تحمیل نرم این است که شما را در موقعیتی قرار می دهند که از این پدیده برای حفظ جان و حیثیت خود استفاده کنید و از طرف دیگر آزادی فکر را از شما می گیرند تا در سطح ناخودآگاه این پدیده را بپذیرید. .

جهانی شدن فرصت ها و تهدیدهایی مانند حذف فرهنگ ملی و مذهبی در فرهنگ غالب، محدود کردن آزادی سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و غیره دارد. اما میزان استفاده از فرصت ها کم نیست و به توانایی استفاده از این فرصت ها بستگی دارد. بنابراین، یک دولت ضعیف به جای فرصت ها، از تهدیدات خود بهره می برد. به عنوان مثال، سازمان تجارت جهانی فرصت هایی را برای کشورهای در حال توسعه فراهم می کند، اما مانند رینگ بوکس می ماند که در آن دو نفر با وزن های مختلف با هم مبارزه می کنند و ما به جای بازیگر نقش تماشاگر را داریم.

این استاد دانشگاه گفت: در کشور ما وقتی صحبت از جهانی شدن می شود، نگاه مغرضانه ترویج می شود. بیشتر کتاب های مغرضانه ترجمه شده است و نقد جهانی شدن با وجود گسترش آن در جهان بازتاب چندانی نداشته است.

غلامی خاطرنشان کرد: جهانی شدن از نظر تاریخ فرهنگ ها و تبدیل آنها به موزه مشکلی ندارد و یونسکو نیز می تواند امکانات آن را فراهم کند. در مورد اینکه اگر فرهنگی مانعی برای جهانی شدن یا نوسازی ایجاد کند با آن برخورد می کند، همانطور که فرهنگ شیعه در دنیا معترض است و بنابراین تبدیل به پروژه ای برای مقابله با آن شده و این معامله ادامه دارد. پس اگر فرهنگ شیعه موزه شود از آن حمایت می کنند.

وی درباره فضای مجازی نیز گفت: در گذشته امکان ارتباط گسترده با دیگران وجود نداشت اما امروزه هرکسی می تواند از این فضا استفاده کند زیرا فضای مجازی انحصار رسانه های جدید را شکسته است اما میزان آزادی سقف دارد. مثلاً در اینستاگرام اگر برخلاف قوانین آن عمل کنید، محدودیت خواهید داشت. به چه کسی می توانیم به فضای مجازی اعتراض کنیم؟ خود اروپایی ها نیز ناراضی بودند و آنها را تحت فشار قرار دادند تا سازمانی ایجاد کنند که روند دموکراتیک فضای مجازی را ادامه دهد.

غلامم در پایان گفت: آپدیت هنوز توسعه نیافته است. البته فوکویاما معتقد بود که این منطقه در غرب قله است، اما او اعتراف کرد که پیش‌بینی‌های او برای رسیدن به قله نادرست بود. بنابراین، من این ناامیدی را بسیار جدی می‌گیرم و معتقدم اگر فضای جهان باز شود، شاهد فرصت‌های دیگری خواهیم بود.

رژیم آنلاین دکتر روشن ضمیر https://rdiet.ir/ رژیم کتوژنیک دکتر روشن ضمیر